Bir bağlantıya tıklamak için fare kullanmak herkes için uygun olmayabilir. İnternet sitesindeki işlemlerin klavye üzerinden de yapılabilmesi, farklı erişim ihtiyaçlarının karşılanmasında önem taşır. Burada konu yalnızca sayfayı aşağı kaydırmak değildir: Menüyü açmak, form doldurmak, hata mesajını anlamak ve işlemi tamamlamak da aynı katılımın parçalarıdır.
Temsili görsel: Bilgisayar klavyesi üzerinde yazı yazan eller. Kaynak: Backlit keyboard.jpg; üretici: Colin; lisans: CC BY-SA 4.0. Atıf bildirimi: © User:Colin / Wikimedia Commons.
Klavye erişimi daha geniş bir kullanım yoludur
W3C’nin klavye erişimine ilişkin açıklaması, görme veya hareket alanında farklı ihtiyaçları olan kişilerin klavye arayüzünü kullanabileceğini belirtir. Klavye davranışını taklit eden yardımcı araçlar da bu kapsamla ilişkilidir. Bu nedenle bir sitenin işlevini yalnızca fareyle çalışır biçimde kurmak, aynı işlemi başka giriş yollarıyla yapmak isteyen kişileri engelleyebilir.
W3C ölçütü, serbest çizim gibi hareketin izlediği yolun temel olduğu belirli istisnaları ayırır. Genel yaklaşım, mümkün olan işlevlerin klavye arayüzüyle de kullanılabilmesidir. Bu açıklama bütün erişilebilirlik koşullarının tek ölçüte indirgendiği anlamına gelmez. Klavyeyle kullanım, daha geniş erişilebilirlik değerlendirmesinin yalnızca bir bölümüdür.
İşlemi tamamlayan bir örnek seçin
Bir siteyi incelerken rastgele birkaç tuşa basmak yerine somut bir görev belirleyin. Örneğin haber kategorisini açıp bir yazıya ulaşmak veya bir formu doldurmadan alanları arasında ilerlemek seçilebilir. Görevin başlangıcını ve bitişini yazın. Böylece yalnızca sayfada hareket edilebildiğini değil, gerekli işlemin gerçekten tamamlanabildiğini araştırırsınız.
Bilmediğiniz bir arayüzde veri göndermeden veya satın alma gibi sonuç doğuran işlemi tamamlamadan inceleme yapın. Bir kontrol görevini anlatmak, gerçek kullanıcı hesabında deneme amaçlı değişiklik yapmayı gerektirmez. Gerekirse uygulamanın yardım açıklamasını okuyun ve yalnızca geri alınabilir, sonuç doğurmayan adımları gözlemleyin.
Hangi öğenin seçildiğini görebiliyor musunuz?
Odak, o anda klavye işleminin yöneldiği öğeyi anlamaya yardımcı olan kavramdır. Kontrol sırasında hangi bağlantı veya düğme üzerinde olduğunuzu takip edebiliyor musunuz? Görünen seçimin sayfadaki mantıklı akışla ilişkisi nasıl? Bu soruları gözleminizle yanıtlayın. Nerede olduğunuzu kaybediyorsanız tam olarak hangi adımda olduğunu not edin.
Bir menünün açılması, içindeki seçeneklere ulaşılabildiğini tek başına göstermez. İçeri girdikten sonra seçim yapılabiliyor mu, önceki bölüme dönülebiliyor mu? Görevin her aşamasına aynı soruyu uygulayın. Başlangıç sayfasının kullanılabilir olmasıyla açılan pencerenin kullanılabilir olması farklı gözlemlerdir.
Sorunu işlem ve sonuç olarak tarif edin
Site sorumlusuna iletilecek bir bildirimde “klavye çalışmıyor” yerine hangi sayfada, hangi öğede ve hangi adımda kaldığınızı anlatın. Beklenen davranışla gözlenen davranışı ayrı yazın. Örneğin “menü açıldıktan sonra sıradaki seçeneğe geçemedim” açıklaması, genel bir olumsuz değerlendirmeden daha araştırılabilir bir sorundur.
Cihaz, tarayıcı ve kullanılan yardımcı teknoloji bilgisi ilgiliyse eklenebilir. Ancak gözlemlemediğiniz nedenleri kesin tanı gibi yazmayın. Bir kontrol sırasında sorun görülmesi, bütün site için eksiksiz bir uygunluk raporu oluşturmaz. Benzer şekilde bir görevin tamamlanması da bütün sayfaların ve bütün ihtiyaçların karşılandığını kanıtlamaz.
Notunuza atılan adımı sırayla yazmak sorunun yeniden incelenmesini kolaylaştırır. Birden fazla sorun varsa hepsini tek cümlede birleştirmek yerine ayrı maddeler kullanın. Formun bir alanına ulaşamamakla gönderim uyarısını görememek aynı aksama değildir; farklı düzeltmeler gerektirebilir.
Klavye kullanımını alternatif bir lütuf gibi görmeyin
İyi işleyen bir görevde farklı giriş yolları aynı bilgiye ve işleme ulaşmalıdır. Fareyle ulaşılabilen bir açıklamanın klavye akışında kaybolması, kullanıcı açısından içerik kaybı yaratabilir. Kontrolün merkezine kullanılan donanımın adını değil, kişinin yapmaya çalıştığı işi koymak bu nedenle yararlıdır.
Ayrıntılı teknik çerçeve için W3C’nin klavye ölçütü açıklaması incelenebilir. Gündelik okur için temel soru ise açıktır: İşlemi başlatabiliyor, hangi noktada olduğunu anlayabiliyor ve tamamlayabiliyor musunuz? Erişimi değerlendirmek, bu sürecin bütün adımlarını birlikte görmeyi gerektirir.